De Corneliusviering in Hofstade


Tegen stuipen

Na Onze-Lieve-Vrouw is Cornelius wellicht de meest vereerde heilige in Vlaanderen. In onze regio was de voormalige Sint-Corneliusabdij van Ninove het centrum van deze volksdevotie.

Cornelius was paus van 251 tot 253. Zijn naam is een afleiding van cornu of hoorn. Hierdoor heeft hij het patroonschap over het gehoornde vee en is zijn attribuut een kromhoorn. Ook tegen stuipen en de vallende ziekte is hij een helende heilige. Hij wordt meestal voorgesteld als paus, de tiara op het hoofd, de kruisstaf in de ene en de hoorn in de andere hand.

Cornelius is de tweede patroonheilige van de parochie. Hij heeft een eigen altaar, en is voorgesteld op een glasraam en op een eikenhouten medaillon. Er bestaan een 18de eeuws reliekschrijn, een reliekhouder en een vaandel. Een zilverbeslag, gedateerd 1756, siert een boekband. Cornelius is hier afgebeeld met de drievoudige kruisstaf in de rechterhand en een kleine hoorn in de linker.

De verering van Cornelius trok destijds veel volk van buiten de parochie aan. Er waren verschillende missen en biechtvaders tot gemak van de pelgrims. De eerste mis was reeds om 6.00 uur ’s morgens, de hoogmis om 10.00 uur werd afgerond met een processie. Na de middag, om half drie waren er vespers en lof met aflaat. De missen, de vespers en het lof gebeurden aan het Corneliusaltaar. Elke eerste zondag van de maand werd er gezegend met de relikwie, aan het altaar van Cornelius.

Eeuwenoude, nog levende traditie

De eeuwenoude traditie van de Corneliusverering is nog levend, maar aangepast aan de tijd. Bedevaarders komen al lange tijd niet meer en de oorspronkelijke traditie is verworden tot een zeer plaatselijk gebeuren. Op pinkstermaandag wordt gezegend met de relikwie. Die dag begint met een plechtige mis waarna een processie of ommegang volgt met het Corneliusbeeld en met het Heilig Sacrament. De mis staat in de volksmond bekend als "krijserkesmis", omdat vroeger geen enkele moeder zou verzuimd hebben met haar kind(eren), ja zelfs met haar zuigelingen, naar de mis te komen om ze te laten zegenen. Een kleine medaille is als herinnering te koop. Deze viering heeft zoals de traditionele sinksenkermis nog steeds bijval.

 

HK-Denderland_preekstoel

De heilige Cornelius als naamgever

Behalve in de volksdevotie is Cornelius naamgever voor verschillende zaken en gezelschappen. Tot in de late jaren vijftig was er op het dorp vóór de kerk een herberg Sint-Cornelius (1875, Stanislas de Pero, timmerman). Het was het lokaal van de plaatselijke muziekvereniging Sinte-Cecilia. Ook de maalderij van Frans van Wezemael (1879-1950), werd naar Cornelius genoemd als Samenwerkende maalderij Cornelis-Hofstade.

Op het eind van vorige eeuw ontstond een ludiek gezelschap, dat het herbergbezoek tijdens de jaarlijkse sinksenkermis een nieuw elan zou bezorgen. Hiervoor werd een Orde van Cornelis opgericht.

In het voorjaar van 2002 werd door de Heemkundige Kring Denderland bij het stadsbestuur een voorstel ingediend om het plein aan de kerk, toen nog ‘Dorp’ genaamd, een andere benaming te geven: het Sint-Corneliusplein. Aanleiding was het doen verdwijnen van dubbele straatnamen in Groot-Aalst op vraag van het stadsbestuur. Het voorstel ‘Sint-Corneliusplein’ van bestuurslid Willy Van Paepeghem, werd door het stadsbestuur onontvankelijk verklaard.

De Corneliusklok

Tijdens de laatste oorlog werden zoals elders, ook in Hofstade de klokken door de Duitsers geroofd. Onmiddellijk na de Duitse bezetting, werden maatregelen genomen om twee nieuwe klokken in de toren te hangen. Eén ervan werd Cornelius genaamd.

De ingegoten tekst op de klok is: + Cornelius/ Papa./ Mart./ Ab Alostanis viciniisque/ Hofstadae quonda Romanorum/ ex omni memoria celebratus/ Vox ego sum vitae vos voco/ orate venite. Anno iubilaei /ad catholicum orbem extenti MCMLI.

Vrij vertaald: + Cornelius paus en martelaar. Te Hofstade eens door de Romeinen bewoond, sedert mensenheugenis door Aalst en omgeving druk vereerd. Ik ben de roepstem van het leven, ik nodig u uit: bidt vroom, komt spoedig. In het jaar van de algemene uitbreiding van het jubileum 1951.

De klok werd betaald met het geld afkomstig van de oorlogsschade en particuliere giften.

 

De Sint-Corneliusprocessie anno 2002

Op maandag 20 mei, tweedepinksterdag, was het kermisdag voor onze parochie. Enerzijds door de vreugde van de kermisdagen en anderzijds door de vrome viering van de H. Cornelius, tweede patroonheilige van Hofstade.

Het begon met de plechtige eucharistieviering, ingetogen en zeer vaardig uitgezongen door het koor ‘Avondluister’. Na de eucharistieviering werd de processie gevormd ter ere van de H. Cornelius. Voorop de Hofstaadse fanfare Sinte-Cecilia, die deze meimaand de processie opende met Marialiederen, gevolgd door het koor ‘Avondluister’.

Afwisselend zorgden beide met muziek en zang voor de vreugdevolle en vrome viering van deze ommegang. In de processie werd het beeld gedragen van de H. Cornelius, de relieken van de heilige en het H. Sacrament. Moge de zegen van de Heer en de voorspraak van de H. Cornelius onze parochiegemeenschap en de vele mensen die deze dag kwamen bidden, heiligen en behoeden voor alle onheil. Van harte dank aan allen die aan deze plechtigheid hebben medegewerkt: in de versiering, de zang en muziek, de praktische afspraken, de voorbereiding en opruiming, de misdienaars en dragers van het baldakijn en van de flambeeuwen, en alle andere medewerkers aan processie en zegening. (Kerk en Leven, 29-5-2002.)

Zie: UYTTERSPROT, M., DE LOOSE, M., TIMMERMAN, H., De parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart in Hofstade-Aalst, Hofstade, 2004, p. 77 en: Ledenblad jaargang 6 - Nr. 2 - 15 mei 2008: De Corneliusverering in Hofstade, UYTTERSPROT, M. , 43

Standpunt bestuur Heemkundige Kring Denderland: Hofstade-Gijzegem

Een eeuwenoude traditie in Hofstade wordt vanaf 2008 definitief afgeschaft: de Corneliusprocessie. Het is een beslissing genomen door de heer pastoor, de leden van de kerkraad en de parochiemedewerkers. De verering van de heilige Cornelius wordt aangepast aan de huidige tijd en blijft dus verder bestaan. Dit vinden we terecht een positieve oplossing.

Het was de gewoonte om op pinkstermaandag met het beeld van de heilige Cornelius een processie door de gemeente te houden. De laatste decennia bleef dit beperkt tot een rondgang op het dorp en een stuk van de Hoogstraat. De verering van de heilige Cornelius is een belangrijk deel van de volksdevotie in Hofstade en kan rekenen op een blijvende belangstelling van het publiek. Vorig jaar telden we een honderdtal deelnemers. Ook diegenen die zich minder met het kerkelijk gebeuren van de parochie gebonden voelen, stapten mee op in de processie of waren er als toeschouwers.

Naar onze mening is dit een onbegrijpelijke conclusie, omdat we vaststellen dat er absoluut geen gebrek was -en nog steeds is- aan belangstelling en publiek. Verder verzekerde de uitspraak vóór de aanstelling van de heer pastoor, het voortbestaan van onze eigen tradities: “Ik wil begeleiden bij wat leeft. Na de aanstelling krijg ik meteen de kans om me in te leven in de tradities van de nieuwe parochie. Het is kermis in Hofstade en op pinkstermaandag is er de Cornelisprocessie” (einde citaat; Het Nieuwsblad 24-3-2007). Wij danken ook onze leden, die ons contacteerden over het behoud van deze traditie. Wij delen hun zorg.

De Heemkundige Kring Denderland, wil het behoud van de Corneliusprocessie. Eén van de doelstellingen van de Heemkundige Kring Denderland is het bevorderen en bewaren van tradities, waarbij ook de volksdevotie onze aandacht trekt. Wij beklemtonen hierbij dat wij ons niet willen mengen in kerkelijke aangelegenheden, om zo onze statutaire neutraliteit te benadrukken. Onze bekommernis betreft vooral het bewaren van een stukje volksdevotie dat in Hofstade ruim is ingeburgerd en nu definitief zou verdwijnen. Zie: Ledenblad jaargang 6 - Nr. 2 - 15 mei 2008: Verdwijnt de Corneliusprocessie in Hofstade?, Het Bestuur, 43

Foto's van de laatste Corneliusprocessie op Pinkstermaandag 2007

De parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart in Hofstade-Aalst; een bijdrage tot de geschiedenis, 204 blz., 2004, € 45.
auteurs M. UYTTERSPROT i.s.m. M. DE LOOSE, H. TIMMERMAN.